A tecnoloxía e a robotización ocuparon un dos focos de debate nas XXI Xornadas Técnicas de Vacún de Leite de Seragro. O veterinario Álex Bach inaugurou este bloque temático cun relatorio sobre o uso de ferramentas para a toma de decisións nas explotacións. Formouse na profesión na Universidade Autónoma de Barcelona, doutorouse na Universidade de Minessota (Estados Unidos) e, tras máis de vinte anos de experiencia, incorporouse á Universidade de Lleida como investigador no Departamento de Ciencia Animal. Máis en Vaca Pinta 49.
O interese polos datos vai ligado a súa traxectoria como veterinario?
Pódese dicir que si, xa que despois de realizar o doutoramento na Universidade de Minnesota, comecei a traballar na empresa privada durante un período de tres anos. Logo constituín un departamento no Instituto de Investigación e Tecnoloxías Agroalimentarias (IRTA), o cal dirixín durante 17 anos. A continuación, fundei unha start-up chamada algoMilk, que emprega a intelixencia artificial no gando vacún de leite para mellorar a produtividade e a eficiencia. Recentemente, incorporeime novamente á Universidade de Lleida como investigador.
Como se tratan os datos que proporciona unha granxa?
Na actualidade, contamos con multitude de datos; tantos, que ás veces nunca se converten en información e custa atopar unha árbore concreta no medio do bosque. Vimos dunha longa traxectoria na que se recollen moitas referencias e sempre se miran polo retrovisor. O costume é preguntarse que fixemos o ano pasado, sen ter en conta que no vacún de leite todo cambia. Os técnicos debemos realizar unha tarefa de limpeza, deixar de abarrotar con tantos datos e fixarnos nos máis relevantes. Debemos atopar indicadores que sexan vivos e de moi curto prazo, que nos sinalen o que temos que facer hoxe para estar mellor mañá.
Que datos pasados non son tan importantes?
O intervalo de partos, é dicir, o tempo transcorrido entre un parto e o seguinte, é un exemplo perfecto. Intenta darnos unha noción sobre o estado reprodutivo do rabaño, pero é totalmente errónea porque ocorreu hai un ano. Se o comprobo hoxe, vexo o resultado reprodutivo do ano pasado, cando xa non podo nin mellorar nin facer nada ao respecto. Ademais, se o animal non pare, ten un problema reprodutivo, que non me sae reflectido na métrica porque nunca pariu. O resultado deste indicador sempre é máis bonito que na realidade.
Cal é un indicador de relevancia?
Para min, o máis útil é o ISCA, o ingreso sobre os custos de alimentación. É a marxe bruta dunha gandería, unha vez que pagou polo seu maior investimento, a alimentación. É complexo de computar porque precisas saber a produción de leite e o que che pagan diariamente por el, ademais de coñecer exactamente o que comen as vacas e o que che custa preparar esa ración. Temos negocios que non miran o ISCA e nun día poden perder 2.000 €.
Como se calcula exactamente o ISCA?
O cálculo debe realizarse diariamente. Precísase descifrar canto custa a materia seca que se lles ofrece ás vacas, sendo conscientes de que a ración varía todos os días, xa que, aínda que sexa a mesma, pode mesturarse con descoidos. Por exemplo, nunha gandería empregan 500 kg de silo habitualmente para elaborar o alimento, pero, á hora da carga, un erro coa pa provoca que se usen 550 kg. Entón, o custo de hoxe non é o mesmo que o de onte. O prezo diario da materia seca réstollelo aos ingresos que obtivo polo leite vendido. Esta retribución tamén varía diariamente porque, a maiores da cantidade, entran en xogo variables como a graxa ou a proteína.
Existen outros indicadores, nos que non se pon o foco, que sexan importantes?
A eficiencia no uso da proteína. Vai moi ligada aos beneficios económicos da explotación e tamén ao impacto ambiental. Para calculalo temos que valorar con certeza o que comen as vacas, saber cantos gramos de proteína existen na ración real, cantos litros de leite producen os animais e a porcentaxe de proteína que contén ese leite.
Por que é importante diferenciar entre a cantidade de alimento que o gandeiro lles ofrece ás vacas e o que realmente comen os animais?
A nós, os técnicos, gústanos moito comprobar o que inxire a vaca descontando os rexeitamentos, tarefa que é adecuado verificar desde o punto de vista biolóxico e técnico. Non obstante, desde a perspectiva económica, o investimento pertence á comida ofrecida. Dá igual se despois a vaca decide comer un quilo menos; ela produciu 40 litros porque se lle brindaba esa porción de alimento. Se se lle facilita un quilo menos, seguramente non vai reportar os 40 litros.
Por que non sempre se cumpre a máxima de que, a máis leite, máis beneficios?
Basicamente porque alimentamos vacas en grupos. Se teño unha gandería cun grupo de 100 vacas e aposto por mellorar a ración deses animais, haberá algúns que me van responder e dar máis leite. Mentres tanto, ocorrerá que unha morea de vacas que, en función do seu estado de lactación, a súa xenética ou o seu estado fisiolóxico, non van producir exponencialmente. Resulta que a inversión que fixen non se traduciu en máis leite en todas as vacas, só nunhas poucas. Non é habitual, pero si ocorre cando se eleva o prezo do millo e da soia, e baixa o do leite.
Como se debería proceder para lograr unha boa integración de datos?
O gandeiro pretende maximizar a eficiencia da súa granxa e todos os datos son importantes. Os propietarios acostuman ter varios softwares, para o reprodutivo, a alimentación, o leite, etc. A través da intelixencia artificial ou os API, pequenos programas que permiten que os distintos softwares se conecten entre si, é bastante máis fácil integrar todos os datos e nunha soa pantalla ver a granxa con toda a información económica, a produción de leite, a reprodución, a inxestión, etc.
Entón, este tipo de ferramentas estenderanse?
Dende o meu punto de vista é o ideal, pero canto se vai estender non o sei. Ás veces o sector vai por modas e os gandeiros, ás veces, toman decisións peculiares. A min sempre me sorprende o que custa que un gandeiro decida investir nunha vitamina; en cambio, non se complican para tomar a decisión de renovar a sala de muxido, cando a diferenza de custo é evidente. Non sei exactamente cara a onde irá o futuro.
En referencia ás innovacións, en que punto está a alimentación de precisión ou individualizada?
En Europa é un futuro xa moi palpable, ou case un presente, grazas a tecnoloxías como o robot de muxido ou o batch milking, nos que as vacas comen unha parte da súa ración. Alí podes comprobar de maneira pormenorizada se a vaca responde en produción a máis comida. Non obstante, a tecnoloxía está dispoñible, pero aínda non se usa con toda a súa capacidade. O software que proporciona soporte a estes sistemas de alimentación é bastante rudimentario. Baséase preferentemente en días en leite e en produción de leite; non obstante, non ten en conta variables como o peso do animal, o seu número de lactación, o seu estado produtivo ou a súa resposta ao penso. Por exemplo, non se cotexa se certa cantidade de alimento produce os litros esperados; só con corrixir este factor xa permitiría progresar economicamente.
A utilización de datos é igual de importante nunha granxa grande que nunha pequena?
Penso que na pequena é case máis importante, xa que cometer nela un erro –por exemplo, inseminar unha vaca que non tocaba–, ten repercusións máis transcendentais que nu-nha gandería con 1.000 animais. É moi valioso aproveitar os datos nas de menor tamaño porque incidirán directamente nos beneficios. Evidentemente tamén teñen a súa relevancia nunha grande, pero alí os números son avasaladores, existe unha significativa economía de escala.
Como está o sector en España en canto ao manexo de datos?
Xeneralizar sempre é difícil. Creo que hai camiño por percorrer, pero o sector español, dentro do marco europeo, é innovador. Eu pásoo moi ben cando visito granxas españolas e tamén italianas; están á par.
O maior coñecemento dos datos dunha gandería vai provocar novos parámetros que se lles esixirán aos produtores de leite?
Neste aspecto penso que temos que empezar a madurar e ser nós mesmos os que esiximos; somos os coñecedores do noso sector e do noso sistema de produción. Deberiamos ser responsables e optar por producir leite cun método e baseándonos nunhas características definidas, como ter coidado co medio ambiente ou empregar a proteína cun obxectivo concreto, non esperar a que alguén de fóra, sen coñecemento propio, nos marque como debemos actuar na nosa profesión. Temos que ser moi proactivos explicando ao consumidor o que e por que traballamos dunha determinada maneira e confiar en que iso sexa aceptado pola sociedade, non esperar a que sexa ao revés.
