S. Astiz: “Se es un grande especialista, pero non se te pode identificar como tal, cada cambio na túa vida profesional é un novo exame”

Susana Astiz é investigadora científica no Departamento de Reprodución Animal, en INIA-CSIC, onde traballa dende hai máis dunha década. Dende 2019 é a presidenta do Colexio Europeo de Medicina Bovina (ECBHM), institución que busca aumentar o seu radio de actuación no noso país e que en setembro ofrecerá por primeira vez unha sesión médica no World Buiatrics Congress (WBC) que organiza Anembe en Madrid. Sobre estes dous aspectos fala nesta entrevista publicada en Vaca Pinta 32.

Como se afronta un cargo como a presidencia do Colexio Europeo de Medicina Bovina no medio dunha pandemia?

Durante esa época difícil tivemos que facer fronte a algunhas vicisitudes que nunca experimentaramos: actividades dixitais, exames a distancia, cursos de formación continuada propios... Debiamos decidir entre instaurar un período de “espera” ou abordar todos eses retos e isto último foi o que fixemos os membros da xunta coa que traballei estes anos. Dende aquí de novo lles dou as grazas, porque foron moi valentes e traballadores.

Que obxectivos ten marcados este mandato?

Os proxectos máis específicos da xunta para este período lexislativo foron, por exemplo, afrontar a reactivación do colexio en países onde a súa representación é aínda escasa, como no leste de Europa e na zona de Escandinavia. O apelido “europeo” debe ser unha realidade e englobar a excelencia e os coñecementos das diferentes formas de traballar a buiatría nas distintas rexións europeas. Cando comecei na xunta só contabamos con dous veterinarios que amosaron interese por facer unha residencia no ECBHM e non dispoñiamos de ningún programa activo en Escandinavia. Agora, catro anos despois, temos catro residentes de diferentes países do leste en programa de residencia, dous máis a piques de comezar, un training center en Kosice (Eslovaquia) e outro programa de residencia en marcha en Noruega.

Así pois, é necesario mellorar a comunicación e difundir o traballo do ECBHM nalgunhas zonas?

Así é. Foi outro reto que decidimos abordar inaugurando proxectos de publicidade e comunicación para chegar aos veterinarios que aínda non nos coñecen. Con isto acabamos de comezar e estamos moi entusiasmados.

E que hai do labor formador do colexio?

Por suposto, continuar mellorando e desenvolvendo actividades formativas e de avaliación dos residentes e diplomados (unha tarefa constante xa por parte de todos os presidentes anteriores) é obrigado. Sometemos a análise o proceso de exame e xa estamos implantando diferentes cambios no sistema, para o cal escoitamos a todas as partes: residentes, formadores, membros e colaboradores do comité examinador, diplomados... Estes dous anos próximos serán moi interesantes, xa que esta pequena revolución na maneira de examinar aos residentes entrará en vigor. Estou convencida de que o avance vai ser extraordinario.

Cal é o reto pendente?

Eu diría que terminar de convencer e demostrar aos clínicos de campo que o ECBHM é o seu colexio; non só aos que queiran chegar a ser diplomados, senón tamén aos que queiran atopar foros de discusión, expertos que os poidan asesorar ou un punto de intercambio internacional onde compartir, discutir e ensinar. Isto implica facer o ECBHM máis atractivo e accesible para os nosos clínicos e para outros profesionais que non traballan no ámbito académico para axuntar e manter todo o coñecemento e a excelencia dos clínicos.

Canta xente integra actualmente o ECBHM?

Neste momento somos 164 diplomados en activo, 5 membros asociados e 50 retirados. En formación temos 35 residentes en curso e 38 máis en disposición de facer o exame. Dispoñemos de 32 centros de formación distribuídos por todo o mundo; non só están en Europa, senón tamén no Canadá, nos Estados Unidos, en Australia e en Nova Zelandia.

Hoxe en día somos tres españois diplomados en activo, outro máis traballando nos EE. UU. e dous residentes, un rematando a súa residencia en Glasgow e outro desempeñándoa en Madrid. Pouco a pouco estamos ampliando o proxecto en España.

Que tipo de actividades realizades?

A maior parte do tempo os colaboradores do ECBHM dedicámonos a deseñar, mellorar e apoiar a formación que se lles ofrece e se lles esixe aos residentes (futuros diplomados) en forma de programas de residencia. Promovemos diplomados interesados en converterse en supervisores de residentes e que queiran poñer en marcha proxectos de residencia, pero tamén lles facemos seguimento e apoiamos o seu labor día a día.

Para os xa diplomados ofrecemos formación e actualización en temas diversos e máis específicos, a maioría en liña, en forma de webinarios, onde integramos a participación dos residentes e dos diplomados expertos e especializados en temas concretos da buiatría.

Así mesmo, colaboramos puntualmente con institucións europeas para enunciar e propoñer documentos de consenso respecto de temas buiátricos de interese xeral, como o benestar das vacas en produción, a aplicación e regulación da antibioterapia nas granxas bovinas ou o impacto ambiental deste sector.

Que valor ten contar cun colexio veterinario para todo o continente?

Ben, xa vimos o esforzo que se fixo nas carreiras universitarias, a través do Plan Bolonia, para tratar de homoxeneizar a formación a nivel europeo, co obxectivo de garantir o recoñecemento da capacidade profesional, o intercambio e a mobilidade. Se es un grande especialista, pero non se te pode identificar como tal, cada cambio na túa vida profesional é un novo exame. Con todo, contar cunha institución que garanta o proceso de especialización e a recertificación de maneira unificada en Europa proporciona unha gran seguridade para o diplomado. O título de diplomado europeo é recoñecido e asegura esta excelencia no noso país e en calquera outro de Europa, ademais de nos Estados Unidos, O Canadá, Australia...

Tamén hai que velo dende o lado do paciente, ou máis ben do propietario dos nosos pacientes. Para un gandeiro, saber que a denominación de “especialista”, da que fai gala o clínico, está avalada e certificada por unha institución europea, supón unha garantía. Eu creo que todo o sector se beneficia destas institucións.

Este ano participaredes no WBC en Madrid. De que maneira?

Sempre que o WBC se celebra nun país europeo, o organizador acóllenos e facemos unha simbiose onde ambas as entidades se benefician. Este ano é, ademais, especial. Tras dous anos de pandemia en que apenas puidemos organizar e asistir a eventos científicos nin profesionais de maneira presencial tiñamos xa ganas deste tipo de encontros.

A maiores, o noso empeño por darnos a coñecer e amosarnos coma un colexio aberto, dinámico e útil fixo que, por primeira vez, e grazas a que Anembe nos animou a iso, vaiamos organizar unha sesión médica. Será o día 5 de setembro, ás 15:00 horas, e estará aberta a todos os veterinarios inscritos no World Buiatrics Congress.

Así mesmo, teremos unha caseta, que tamén por primeira vez será un esquina acolledora e sorprendente, onde os que nos visiten descubrirán as funcións e oportunidades que ofrece o ECBHM.

En que consistirá esta sesión médica?

Dividirase en tres presentacións curtas, de 20 minutos, nas que diplomados do ECBHM, que son clínicos de campo cunha dilatada traxectoria profesional, tratarán diferentes aspectos moi prácticos da clínica diaria de bovino.

Non só queremos abordar temas interesantes e prácticos, senón que, ademais, deixaremos patentes as diferentes maneiras de traballar dos clínicos segundo a nosa idiosincrasia, pero sempre reflectindo a calidade e excelencia científica e profesional dos diplomados europeos, que compartirán a súa experiencia. Estou segura de que a discusión científica posterior será moi interesante e construtiva.

Que perspectivas tedes ante este congreso mundial de buiatras?

Temos moita ilusión por volver atoparnos; poder conversar con outros colegas europeos e doutros moitos países é unha moi grata expectativa. No que respecta aos nosos residentes, é de vital importancia poder, por fin, crear unha rede de compañeiros e futuros profesionais. Moitos deles aínda non coñecen residentes doutras institucións e esta é unha carencia gravísima, xa que un dos valores máis importantes do ECBHM é a rede de contactos, compañeiros e amigos; e os máis duradeiros e incombustibles adóitanse forxar neste tempo de residencia.

Xa máis no profesional, o WBC é o evento científico máis relevante da buiatría. Axúdanos a actualizarnos nos avances científicos e tecnolóxicos máis recentes do mundo das vacas e os xatos. Estimula o estudo, o pensamento lateral. Permítenos intercambiar experiencias e ideas, crear vínculos, comezar novos proxectos, formar equipos interdisciplinares… O congreso mundial é un evento apaixonante.

Que valor lle dás en concreto á celebración do WBC en España?

Que vou dicir eu? En 2012, cando aínda colaboraba activamente en Anembe, liderei xunto a Sergio Calsamiglia (UAB) o proxecto de defender a candidatura para organizar o Congreso Mundial de Buiatría en España. Ese era un reto do que os veterinarios españois só se poderían beneficiar. Por unha banda, traeriamos un excelente panel de expertos de todo o mundo ao noso país e, pola outra, teriamos a oportunidade de amosar a excelencia dos nosos profesionais buiatras, os cales, en moitos casos, permanecen case invisibles fóra do noso país, malia a nosa calidade e bo facer. Non foi un camiño fácil, pero aquela xunta de Anembe conseguiuno e en 2016 deixámoslles en herdanza á seguinte xunta poder organizar este grande evento. Para min é moi especial, pero non só a título persoal, senón pola relevancia que ten para a profesión buiatra española.