Neste número de revista Vaca Pinta, quixemos coñecer que hai detrás do día a día de La Peruyeira, a granxa asturiana que estivo no punto de mira tras a visita de Ibai Llanos para un proxecto moi especial. O manexo dos pastos marca claramente a súa xestión.
Localización: Castropol (Asturias)
N.º total de animais: 392
Vacas en muxidura: 200
Media de produción: 27 l/vaca/día
Porcentaxe de graxa: 3,96 %
Porcentaxe de proteína: 3,30 %
Venda do leite: Central Lechera Asturiana
Como socia de Central Lechera Asturiana, La Peruyeira, situada no concello asturiano de Castropol, foi elixida para protagonizar unha das últimas campañas publicitarias da cooperativa e de colaborador indispensable para a devandita publicidade recibiu a visita do creador de contidos Ibai Llanos.
O día de gravación, en pleno verán, non pasou desapercibido para a prensa xeralista e foi foco de moitas das portadas da comarca porque, por se fose pouca novidade, Llanos aterrou en Asturias acompañado do seu amigo, o exfutbolista Gerard Piqué.
Tras varios meses da experiencia, Felipe Fernández, o seu encargado, ábrenos as portas da granxa para coñecer como é o seu verdadeiro día a día.
UNHA GRANXA E UN ESTALEIRO
Felipe comezou a traballar en La Peruyeira cando era rexentada polo avó materno do actual propietario, Álvaro Platero, dono tamén da empresa naval Astilleros Gondán.
“O avó era xa moi maior, a xestión que se estaba facendo naquel momento non era moi boa e, por mediación do seu pai, convencémolo para que, ademais de traballar xa en Astilleros Gondán, se ocupase tamén da xestión da granxa”, lembra. Así foi, porque segundo conta Felipe, hai máis de 28 anos que Álvaro Platero leva as contas da gandería. A raíz familiar é a razón pola que se combinan dous negocios de tan dispar natureza.
Por aquel entón, en La Peruyeira xa realizaban pastoreo, pero como os resultados non eran demasiado bos, viaxaron a Irlanda para coñecer algún outro método. “Fomos dúas ou tres veces para observar como manexaban alí os pastos –apunta Felipe– e empezamos a aplicar o aprendido, a crecer e a aumentar o número de fincas”.
Hoxe en día contan cun total de 392 animais, dos que moxen unhas 200 vacas, e traballan cunhas 165 hectáreas. O equipo da granxa está formado por sete persoas a xornada completa e unha a media xornada.
O PASTOREO, BASE PARA O MANEXO E PARA A ALIMENTACIÓN
Todos os animais da Peruyeira saen todos os días ás súas praderías, menos a recría máis nova e aquelas vacas que están a punto de parir, ás que manteñen nunha zona do establo que vixían as 24 horas.
Por unha banda, o grupo de vacas en produción divídese en dous lotes: as de alta produción e as de baixa produción. Para aquelas de máis produción reservan os pastos mellores e os máis próximos á granxa e, os máis pobres e máis afastados dedícanse ás de menor produción; pola outra, agrupan as secas e xovencas preñadas.
“Desta forma, as vacas están todo o día fóra, mesmo de noite, só veñen ao establo nas horas do muxido, nas que aproveitan para completar a súa alimentación coa ración unifeed”, explica Felipe.
As fincas divídenas en parcelas de 2 hectáreas máis ou menos e cada grupo de animais pasa na mesma parcela dous ou tres días como máximo. “Racionámoslles co pastor a zona na que poden estar. Na primavera –matiza– poden chegar a estar na mesma tres días, pero no inverno van cada día a unha diferente”.
Se as vacas de leite non deixan ben pacida a súa parcela, “metemos detrás as secas para que aproveiten os rexeitamentos e repasen ben a zona”, aclara.
Preparan en función destes lotes catro tipos de racións, as dúas para vacas de produción, de alta e baixa; a de vacas secas, e a de recría.
“Hai que ter en conta que temos moita variación entre as racións de inverno e de verán, porque na primavera as vacas poden comer moitísimo máis pasto que no inverno”, detalla o gandeiro. Segundo o pasto que teñan compensan a súa alimentación coa ración dunha ou outra forma: “Tratamos de aproveitar os pastos o máximo posible e, dependendo da herba que teñamos, modificamos a ración, porque, se non, as vacas non comen a herba que queremos. Se comen moita ración, non comen a herba”.
Nos meses máis fríos, a ración das vacas de alta produción componse de 30 kg de silo de millo, 20 kg de silo de herba, 1,5 kg de palla e 7 kg de concentrado. A de vacas de baixa produción consta de 25 kg de silo de millo, 18 kg de silo de herba, 1,5 kg de palla e 7 kg de concentrado. Na época estival, reducen o silo de millo a uns 18 kg, para as máis produtoras, e a uns 15, para as menos, e rebaixan a cantidade de silo de herba uns cinco ou seis quilos por vaca.
As secas toman 10 kg de silo de millo, 12 kg de silo de herba e 2 kg de palla. “O concentrado punteámosllo cunha paleta, non o incluímos no carro”, engade.
As xovencas próximas ao parto reciben outra ración composta por 10 kg de silo de millo, 15 kg de silo de herba, 1,5 kg de palla e 2,5 kg de concentrado para este tipo de recría.
“Cada mañá, en canto as vacas saen ao pasto, fanse as racións no carro e descárganse nos comedeiros. Esa comida chégalles para cando veñen ao muxido desa tarde e da mañá seguinte; así cada día”, explica Felipe.
Os acabados de nacer toman os primeiros días o costro das nais e a partir do terceiro ou cuarto día comezan a mamar leite artificial ata os 60 días, que comezan a desteta. “Nese momento incorporámoslles un concentrado específico para este proceso e en 8 ou 10 días quitámoslles o leite. Aliméntanse 20 días máis con este penso de desteta e, logo, xa se inician con outro concentrado de crecemento ata os tres meses”, especifica o encargado da granxa.
Aos tres meses comezan a tomar unha ración con herba seca ou palla, silo de herba e concentrado adaptado para este tipo de recría. Seguen así ata que cumpren o ano e, a partir dos 12 meses, incorpóranlle á ración algo de silo de millo.
Todos os ingredientes para a alimentación dos animais son froito das fincas que traballan, tan só compran a palla e os concentrados. “Procuramos producir todo na granxa, nas nosas propias fincas”, di. Actualmente están a xestionar unhas 120 ha propias e unhas 45 ha en alugueiro.
A extensión onde pacen as vacas é unha finca única de case 120 ha, dividida por unha pista central e varias paralelas e cercada en diferentes parcelas. “As vacas saen do muxido e van soas á parcela que toca. Unha persoa adiántase para colocar o pastor como nos veña mellor e elas soas xa se dirixen cada día á zona correspondente”, aclara.
XESTIÓN DE CULTIVOS
Nesta finca única onde se van rotando os pastos sementan praderías de pastoreo, pero cada ano reservan unhas 18 ou 20 ha para cultivar millo para silo. “Segundo recollemos o millo, volvemos sementar herba para pastoreo e así facemos cada ano con 20 ha diferentes, para tratar de enriquecer o terreo”, sinala Felipe.
Ademais, no resto das fincas, as máis afastadas da granxa, é onde fan a rotación pura de millo e de herba para o ensilado. “Este ano chegamos a facer ata tres cortes de herba –concreta– para ensilar”.
Para todos os traballos que implican os diferentes cultivos contratan empresas de servizos externas. Segundo indica Felipe, “na gandería tan só dispomos do carro mesturador, dunha cisterna para sacar o xurro e dunha bancada de discos e dunha rozadora para repasar os campos e facer algún tipo de tratamento cando é necesario”.
UNHA ÚNICA NAVE
En canto a instalacións, en La Peruyeira teñen unha única nave. Nunha parte está a sala de espera coa sala de muxido e o resto son todo corredores de comedeiros con cubículos e zonas de descanso. Unha destas resérvase para as vacas que están a piques de parir e outra pequena zona está destinada á recría, con boxes individuais e lotes para todo o proceso de crecemento. “Desde a desteta ata os seis meses están en grupos de cinco ou dez e logo xa as organizamos en lotes de 20 máis ou menos”, afirma o gandeiro.
Por unha banda, as camas son de colchoneta de goma e bótanlles unha mestura por encima de carbonato e serraduras.
Por outra, os bebedoiros son todos de aceiro inoxidable, tanto os do interior da granxa como os dos campos. “Límpanse sempre a miúdo, como toda a granxa, e sempre teñen auga suficiente, con abundante caudal para o número de vacas que van a cada finca”, detalla.
O estrés por calor non é un problema de momento para os animais de La Peruyeira, porque “como pasan a maior parte do día fóra non notamos que o verán e as altas temperaturas inflúan nin na súa produción nin na súa fertilidade”.
Onde si tiveron que instalar un sistema de ventilación importante é na zona de recría, non porque acusase a calor senón porque as pneumonías se converteron nun grave problema durante unha época e “ata que puxemos a ventilación forzada, o problema non se solucionou”. Para iso, colocaron un tubo todo ao longo da zona de recría, cuns buracos, que “meten aire limpo e fresco de fóra para que o aire de dentro se escape”. Ademais, dan moita importancia a manter as súas camas limpas e secas.
Os corredores límpanse con arrobadeiras e o xurro acumúlase en dúas fosas, que están baixo terra e comunicadas entre si, de 795.000 litros de capacidade.
Utilizan parte deste xurro para a fertilización dos seus campos e outra parte envíana semanalmente á planta de biogás que creou Central Lechera Asturiana en Navia.
Teñen sete silos de gabia e completan o ensilado con montóns sobre pisos de formigón.
Actualmente, están a construír ademais unha nave nova para ampliar a zona de almacén para fertilizantes, forraxes e maquinaria.
DOUS MUXIDOS EN SALA
Cada xornada, as vacas de La Peruyeira desprázanse dúas veces ao día desde os campos á nave da granxa para realizar o muxido, ás 6:15 h da mañá e ás 17:15 h da tarde.
Dous empregados encárganse en cada quenda de muxir as 200 produtoras nunha sala en paralelo de 2x10. No momento da nosa visita, estaban nunha media de 27 litros por vaca e día, que chegan a aumentar na primavera ata os 32 litros.
Están todas identificadas con colares para o control produtivo e reprodutivo e desde hai xa un tempo realizan secado selectivo. “Desde Central Lechera Asturiana propuxéronnos probar cun número pequeno de vacas que estivesen libres de células somáticas e, como a experiencia foi positiva, agora estámolo aplicando a todas”, di.
AS PATAS, FUNDAMENTAIS
Na selección xenética do rabaño estanlles a dar prioridade aos ubres e ás patas. “As nosas vacas camiñan moito, fan moitos quilómetros, e é por iso que é un dos nosos parámetros principais”, asegura Felipe.
Cada ano recrían unhas 60 xatas e para iso inseminan todas as xovencas e as mellores vacas. “Tentamos agrupar os partos para que se produzan nos meses de novembro e decembro, e que a mellor época de produción da vaca sexa na primavera”, subliña.
Usan seme sexado para os primeiros intentos e, se non, xa se van a convencional. O resto das produtoras son inseminadas con seme de carne para venda, “pomos azul belga, INRA ou colorao”.
Normalmente nas xatas utilizan touros probados e nas vacas, xenómicos. Tratan de realizar a primeira inseminación das xovencas aos 14 meses, aínda que, ao querer agrupar os partos, ás veces poden chegar aos 16. A media de inseminacións por preñez nas máis novas adoita aproximarse ás 2,4 e nas vacas chega a 3.
A media de número de partos do rabaño está en 3,7.
Todas as vacas xestantes son vacinadas contra as diarreas neonatais, xa que “desde que empezamos con este protocolo –asegura Felipe– notamos moitísima melloría ante as diarreas das nosas xatas”.
ESTABILIDADE PARA O PREZO DO LEITE
Son socios de Central Lechera Asturiana (CLAS) desde hai 26 anos. Por aquel entón, vendíanlle o leite a outra industria que comezaba a baixar os prezos e CLAS estaba a buscar abastecedores que cubrisen as baixas que tiñan por xubilación. Tiveron a oportunidade de comprar o título dun socio que se xubilaba e incorporáronse inmediatamente á cooperativa.
“Era unha empresa que garantía, e segue garantindo, moi ben a estabilidade do prezo pago polo leite. Colócannos o tanque de leite e dannos –engade– moitísimos servizos. É por todo iso polo que nos interesa seguir como socios”.
O ano pasado tiveron un prezo estable durante todo o ano duns 50 céntimos por litro e en 2023, segundo Felipe, a media vai ser uns céntimos superior.
Entre os asesores que lles facilita a cooperativa, destacan o servizo de nutrición, o de reprodución ou o de calidade de leite.
“O nutrólogo asesóranos en alimentación e fainos análise dos ensilados e das terras de cultivo e o veterinario de reprodución vén case todas as semanas revisar as vacas xestantes, os celos e as vacas paridas”, describe. O técnico de calidade de leite encárgase de chequear as vacas altas en reconto celular e de “analizar o tipo de xerme de cada caso para dar un ou outro tratamento”. Outro servizo que lles presta CLAS é o de podoloxía.
Ramón García
Director de Aprovisionamento e Relación co Socio de Central Lechera Asturiana
“As novas normativas e os compromisos ambientais marcan novas regras de xogo, que son todo un reto para o sector”
A que áreas se dedica?
A miña competencia directa é o aprovisionamento de leite dos nosos socios e abastecedores. O día a día fundaméntase en dar cumprimento ao noso propósito: Garantir o futuro dos socios dándolles o apoio necesario para que as súas ganderías sexan eficientes, rendibles e sustentables, xerando tecido social e económico no territorio e permitindo a elaboración de alimentos seguros, naturais e saudables a través das empresas do grupo CLAS.
Como é a relación cos socios?
Temos que diferenciar dous ámbitos: o social e o técnico.
Respecto ao social, temos oito zonas sociais representadas por compromisarios e os seus portavoces. Deste grupo de compromisarios saen elixidos os representantes que compoñen a xunta reitora e as súas dúas comisións delegadas. No seu conxunto conforman a asemblea que é o órgano soberano da entidade. Esta estrutura de representantes é a que mantén viva esa relación social mediante reunións informativas periódicas, a revista El Correo, foros ou puntos de encontro como é a aula de formación continua ou as feiras e concursos nos que a empresa está presente.
No ámbito técnico, formamos un equipo multidisciplinar que asiste os socios de forma directa en todo o relacionado coa súa actividade: asesoramento e xestión de incidencias a través do xestor de campo, nutrólogos, técnicos que asesoran en cultivos e análises de terras, xestión técnico-económica da gandería, asesoramento enerxético e normativo e outros equipos de servizos ao socio, como veterinarios, podólogos, substitucións etc.
Adiantarnos ás necesidades dos nosos socios e ofrecerlles solución aos seus problemas forma parte do noso día a día.
Cal é a estratexia actual en canto a aprovisionamento e prezos do leite?
CLAS manexa un volume de 400.000 toneladas de leite ao ano, achegadas por unhas 920 ganderías, que transforma e comercializa a través da súa filial, CAPSA.
O noso compromiso cos socios é recoller o 100 % da súa produción, sen limitar o seu crecemento natural. Recollemos leite en Galicia, en Cantabria e máis do 75 % do leite que se produce en Asturias.
En canto a prezos, Central Lechera Asturiana trata de ofrecer máxima estabilidade de prezos, considerando períodos completos e saíndo de tendencias puntuais de subidas ou baixadas.
Durante o ano 2022 o conxunto dos socios percibiu un prezo medio de 0,50 €/litro. Este ano, 2023, será, polo menos, un 10 % superior. Ademais, os socios, como donos de Central Lechera Asturiana, participan dos beneficios que reporta o seu grupo empresarial.
En canto á xestión de medio ambiente, que estratexias e proxectos están a seguir coas ganderías?
Todo pivota sobre o noso Plan de Sustentabilidade, que dá os seus primeiros pasos en 2021.
Analizamos o ciclo de vida do leite producido nas ganderías e identificamos as principais pancas sobre as que podemos actuar para minimizar estes impactos:
-Alimentación, a través da empresa do grupo ASA. A alimentación de precisión, a eficiencia alimenticia e o uso de aditivos redutores de emisións de metano son áreas nas que se está traballando.
-Valorización dos excedentes de xurros das ganderías desde o ano 2017 para a produción actual de biogás e de biometano en 2025 e para a produción de emendas orgánicas. A previsión de recollida do xurro en 2023 é dunhas 100.000 toneladas, que se traducirá en 10 Gwh de enerxía eléctrica de orixe renovable, 25.000 tn de emenda orgánica e 9.000 toneladas de CO2-equivalente eliminado.
-Arrefriamento, recollida e transporte do leite. Investimos en equipos de alta eficiencia de arrefriamento, equipos con alta capacidade de succión para minimizar o impacto ambiental nas ganderías e en vehículos GNL para a recollida de leite.
-Valorización das superficies agrícolas e forestais, a través dun acordo co Banco de Terras do Principado de Asturias e o Centro Tecnolóxico da Madeira (Cetemas).
-CLAS Enerxía. Asinamos acordos coas comercializadoras para que a subministración enerxética ás ganderías adheridas sexa 100 % de orixe renovable.
Se falamos de benestar animal, cales son os programas que levan a cabo e os seus obxectivos?
O modelo de produción das nosas ganderías referenciámolo no selo Garantía Ganadera no ano 2018, que se ocupa e preocupa do triplo impacto que supón a actividade: económico, social e ambiental.
Actualmente, estamos a adaptarnos ao novo Real Decreto de Ordenación de Granxas Bovinas, publicado en decembro de 2022. O noso obxectivo é axudar e facilitar o cumprimento da norma tratando de que ningunha gandería quede atrás.
Que aspectos cre que deberá afrontar a gandería do futuro?
As novas normativas e os compromisos ambientais marcan novas regras de xogo, que son todo un reto para o sector. A innovación, a tecnoloxía e o expertis dos gandeiros crearán un ecosistema que debe conxugar a robotización de tarefas, a sensorización na agricultura e interpretación do dato, o uso racional da auga, o aproveitamento dos recursos naturais, a autosuficiencia alimenticia, a xestión adecuada dos xurros e a procura de man de obra cualificada.
Esta transformación da produción láctea e a adaptación ás novas esixencias traerán consigo un encarecemento do custo de produción, que o gandeiro non poderá asumir.
Ademais, enfrontarémonos á necesidade de vencer os falsos mitos ou fakes news que rodean a produción de leite e ao problema da remuda xeracional, ben sexa nas ganderías existentes ou ben tentando que esta sexa unha actividade atractiva para a incorporación de novos mozos.
ESPERANZA NA CUARTA XERACIÓN
Felipe resalta que o pastoreo é a característica que diferencia o día a día da gandería e que grazas a iso conseguen garantir un benestar animal excepcional. “O que se pode conseguir con este modelo non se logra en ningún outro caso e iso transfírese á duración dos animais”.
Están centrados en producir o máximo posible da maneira máis rendible e cre que así continuará a granxa nun futuro. “O máis importante para facer rendible unha explotación hoxe en día é contar con terreo e con poder realizar forraxes propias”, resume.
El ten 59 anos e o propietario da granxa, 63. “A día de hoxe non se desfai dela por nada, porque ve que é un negocio rendible e que se está mantendo un modelo que non é habitual. Por todo iso, está contento con ela e quere que o seu fillo, que xa se está incorporando á xestión de todos os seus negocios, continúe con todo isto”.
“A min gustaríame moito que seguise, claro que si, e vexo que está a pór todo o seu interese para garantir o futuro de todas as empresas cando o seu pai se xubile”, finaliza Felipe.
