Coa entrada en vigor da nova Política Agraria Común (PAC) 2021-2027, a Unión Europea aposta por un enfoque máis verde, incorporando medidas tanto obrigatorias como voluntarias no sector lácteo. Estas decisións están orientadas a promover prácticas que beneficien tanto ao clima como ao medio ambiente, un paso fundamental no camiño cara a unha agricultura máis sostible.
Este redeseño dos fondos da PAC ten unha especial trascendencia nas comunidades de Asturias e Galicia, onde se concentra o 68% das granxas de vacún de leite de España. Estas explotacións, con tamaños máis pequenos que a media nacional e unha notable presenza de produción ecolóxica, atópanse nunha encrucillada: ¿como adaptarse á nova normativa sen perder competitividade nin sostibilidade? A chave podería estar nunha distribución máis eficiente das axudas, vinculando a asignación de fondos ao fomento dunha xestión sostible do territorio e unha mellora continua da cadea de valor.
Neste contexto, xurde o Grupo Operativo CLIMALACT, un proxecto innovador cuxo obxectivo é dotar aos gandeiros de ferramentas de xestión que lles permitan alcanzar a sostibilidade e neutralidade climática. Con este enfoque, CLIMALACT busca asegurar a viabilidade dun mercado sostible, garantindo que os agricultores adopten estas prácticas de forma efectiva e duradeira.
Hacia un modelo de xestión integrado
O proxecto ten como principal obxectivo identificar e sistematizar prácticas de xestión que abarquen desde a granxa ata a cadea de valor, vinculadas a unha marca sostible denominada "CLIMALACT". A través da creación de indicadores de sostibilidade e protocolos de neutralidade climática, o proxecto proporcionará un sistema transparente de xestión para as granxas, buscando unha mellora continua tanto nos aspectos produtivos como nos ambientais.
A validación deste modelo realizarase en colaboración con actores chave do sector, desde os propios gandeiros ata os membros da cadea de valor. Este enfoque multiactor permitirá obter un análise exhaustivo dos mecanismos externos que faciliten a incorporación de gandeiros á marca CLIMALACT, e establecerá as bases para unha avaliación integral da PAC, con recomendacións que poidan influír na súa futura implementación.
Neste sentido, o pasado 14 de marzo, o municipio asturiano de Vegadeo acolleu unha xornada clave do proxecto CLIMALACT, na que se reuniron gandeiros, investigadores, membros de empresas lácteas e outros axentes do sector, para discutir sobre as fortalezas e debilidades do sector.
A xornada desenvolveuse nun formato de traballo en grupos, no que os participantes foron organizados segundo o modelo de explotación das súas ganderías, xa sexa intensivo ou extensivo. Esta división permitiu profundizar nas particularidades e necesidades de cada tipo de explotación, facilitando un intercambio máis enriquecedor e personalizado de experiencias e solucións.
Os resultados desta sesión de traballo permitirán avanzar na creación dun sistema de xestión eficiente, transparente e sostible, co fin de beneficiar a todos os actores da cadea de valor e facilitar a adopción de prácticas que contribúan tanto ao respecto polo medio ambiente como á mellora da competitividade do sector.
Innovación e dixitalización ao servizo da sostibilidade
Unha das innovacións máis destacadas de CLIMALACT é o desenvolvemento dunha aplicación informática que permitirá determinar o índice de sostibilidade e a neutralidade climática na cadea alimentaria do leite. Este sistema identificará os diferentes modelos sostibles e climáticamente neutros de granxas (intensivas, semi-intensivas, semi-extensivas e extensivas), unha ferramenta de gran interese tanto para os gandeiros como para os intermediarios do sector.
O proxecto CLIMALACT alinéase cos obxectivos do Pacto Verde Europeo e a estratexia “Da granxa á mesa” da Unión Europea, que busca reducir as emisións de gases de efecto invernadoiro nun 55%, diminuír o uso de herbicidas e fertilizantes nun 50% e aumentar a superficie de terras xestionadas de forma ecolóxica nun 25% para 2030. Neste sentido, o proxecto comprométese tamén a alcanzar a neutralidade climática para 2050.
Colaboración e participación: o motor do cambio
CLIMALACT conta coa participación dun conxunto diverso de actores, desde entidades públicas e privadas ata empresas do sector lácteo. A Fundación Empresa Universidade Galega (FEUGA) coordina este grupo multidisciplinar, xunto con asociacións como InterEo e AGACA (Asociación Galega de Cooperativas Agroagrarias), e empresas líderes como Campoastur e CAPSA FOOD. Estas entidades aportan un valioso coñecemento do sector e un acceso privilexiado a granxas de diferentes modelos de produción.
Por súa parte, a Universidade de Santiago de Compostela, a través do seu Grupo de Investigación de Sistemas Silvopastorais, aporta a súa experiencia na recopilación e análise de datos que serán fundamentais para a creación dos protocolos de medición de neutralidade climática, así como para o desenvolvemento da aplicación informática que integrará os indicadores de sostibilidade.
Proxecto de innovación enmarcado dentro do Plan Estratéxico da Política Agraria Común (PEPAC) 2023-2027, financiado nun 80% polo Fondo Europeo Agrícola de Desenvolvemento Rural (FEADER) da Unión Europea e nun 20% polo Ministerio de Agricultura, Pesca e Alimentación (MAPA). A Dirección Xeral de Desenvolvemento Rural, Innovación e Formación Agroalimentaria (DGDRIFA) é a autoridade encargada da aplicación destas axudas. Orzamento total do proxecto: 600.000,00 € Subvención total: 600.000,00 €.
